phunu8_news_0.png

You are here

07/06/2019 - 10:16

Ở đời, có lẽ vì sĩ mà đàn ông ít nói nhiều về cánh nam giới khác, trừ cha và con mình, nhất là con trai. Thế nên, bất cứ ông bố nào nhận được lời khen “hổ phụ sinh hổ tử”, đều dấy lên lòng tự hào khó tả  

Mà cho dù không được trầm trồ thán phục bằng lối thậm xưng so sánh văn vẻ ấy, chí ít các cặp cha-con cũng sẽ mát lòng mát dạ khi được ve vuốt bằng những phương ngữ dân gian như “cha nào, con nấy”, “con nhà tông chẳng giống lông cũng giống cánh”, hoặc “con hơn cha là nhà có phúc”. Thế nhưng, sẽ chẳng khác gì gáo nước lạnh tạt vào mặt nếu đó lại lời mai mỉa, “cha làm thầy, con đốt sách”! 

phunu8-huong-den-ngay-cua-cha-ho-phu-sinh-ho-tu-hinh-anh 4

“Hổ phụ sinh hổ tử”, trời sinh hay dưỡng dục?

Năm 1931, nhà khoa học Auguste Piccard là người đầu tiên bay tới tận tầng bình lưu và được nhìn Hành tinh xanh từ một độ cao chưa một ai đạt tới. Ba chục năm sau, chính con trai ông, Jacques Piccard lại trở thành người xuống được tới nơi sâu nhất của đáy biển. Câu chuyện “hổ phụ sinh hổ tử” điển hình này đã trở thành nguồn cảm hứng về một tinh thần cha truyền con nối, hai thế hệ liên tiếp kỳ tài làm rạng danh dòng họ.

Có lẽ chính từ những điểm sáng ấy mà nhà văn Harper Lee, tác giả tiểu thuyết Giết con chim nhạn (To Kill a Mockingbird) đã viết ra câu ví von “Táo không rơi xa khỏi cây” (The apple does not fall far from the tree), tương tự như thành ngữ “Cha nào con nấy” ở xứ ta. Dù khá hiếm giữa thiên hà hàng tỷ cặp cha - con bình thường, xưa nay thế giới vẫn hiện hữu những cặp bố - con cùng nổi tiếng, trong cả lĩnh vực giống nhau lẫn khác nhau. Có quy luật nào bất biến trong sự hình thành đặc biệt này? Đó là kết quả của trời sinh hay dưỡng dục?

Từ lâu đã có không ít tranh cãi về hai vướng mắc trên, và nếu đào sâu, còn hiện diện nhiều dấu hỏi nữa. Nào là những cặp cha con đều giỏi, thành đạt – cùng ngành nghề hay khác ngành nghề - là do thứ gì tác động? Bố mẹ truyền lại cho con cái bao nhiêu tính cách? Nào là con trai được thừa hưởng những cá tính nổi trội nào của cha mình? Hay có phải trẻ bắt chước cha mẹ mà hình thành thói quen, tài năng? Các nhà tâm lý xã hội, qua nhiều thời kỳ, đã cố gắng đúc kết một số yếu tố then chốt.

Theo họ, khi cùng ngành nghề, gien và môi trường sinh hoạt là hai yếu tố lớn làm nên dấu ấn “hổ phụ sinh hổ tử”. Các nhà di truyền học cho rằng chuyện con cái giống cha mẹ về ngoại hình hay phần nào tính cách là chuyện rất bình thường. Bởi chúng đều là sản phẩm của cơ chế phân chia tế bào. Tuy nhiên, việc thừa hưởng tài năng lại là chuyện khác. Nghề nghiệp của bố mẹ và thiên hướng của con cái là những nhân tố thuần túy mang tính môi trường, không mang tính di truyền. Theo giả thuyết Trivers-Willard, một đứa bé hưởng gien thông minh từ cha, lại được sống trong môi trường gần gũi với công việc ông ấy làm, nếu chúng biết quan sát và bắt chước trước khi lên 5, sẽ càng dễ thành công trong lĩnh vực ấy hơn so với những trẻ không có điều kiện tương tự.     

phunu8-huong-den-ngay-cua-cha-ho-phu-sinh-ho-tu-hinh-anh 7

Câu nói “cha truyền con nối” hiểu theo các điều kiện vừa kể tạo ra nhiều dòng họ sáng rạng thanh danh. Trong suốt 5 thế hệ kế tiếp nhau của dòng họ nhà soạn nhạc thiên tài Bach, có tới 16 nhạc sĩ nổi tiếng và 20 nhạc công có hạng ra đời. Ai cũng biết về ông tổ thuyết tiến hóa Charles Darwin, nhưng có lẽ chuyện Charles có ông nội, Erasme Darwin, người phát minh ra thuyết về nguồn gốc của Thái dương hệ từ những đám bụi trong vũ trụ, hay chuyện cả ba người con của Charles Darwin đều là những nhà bác học lớn… thì chắc ít người rành. Về văn học, gia đình 3 cha con nhà văn trinh thám kinh dị Stephen King đều viết sách, mà cách giáo dục ban đầu là cha con cùng viết chung các truyện ngắn. Điện ảnh có Jon Voight và con gái Angelina Jolie, cha con Clint Eastwood, Tom Hanks. Thể thao cũng là lĩnh vực gien và môi trường sinh hoạt dễ kết hợp cho ra những cặp cha con kỳ tài. Thủ môn huyền thoại người Đan Mạch Peter Schmeichel có truyền nhân Kasper Schmeichel. Beckham, Ronaldo hay Zidane đều đang sở hữu những cậu con theo nghiệp trái bóng của bố đầy tiềm năng.

Tại Việt Nam ta xưa kia không thiếu những dòng họ khoa bảng sản sinh hàng loạt các ông Nghè. Thời hiện đại, cha con bác sỹ Tôn Thất Tùng và Tôn Thất Bách nổi tiếng giới y khoa. Sân khấu giải trí có thể kể ra vài cặp. Nghề đạo diễn có Doãn Hoàng Giang - Doãn Hoàng Lâm, Cố NSND Hải Ninh và con trai - NSƯT Thanh Vân, cặp Dũng Nhi - Lê Vũ Long hoặc sàn múa có Đặng Hùng – Linh Nga.

Cho dù chung nhóm gien giống nhau đi nữa, khi khác ngành nghề, tâm sinh lý và lối sống đạo đức luân lý của người cha trong gia đình lại là tác động then chốt dẫn đến thành công của con cái. Trong những gia đình như vậy, trẻ em thừa hưởng tấm gương sáng để tìm kiếm hướng đi trong những năm trưởng thành. Người cha cung cấp cho chúng thứ la bàn đạo đức cơ bản, một khuôn khổ mô phạm cân bằng hợp lý, giúp chúng tự quyết cuộc đời và khám phá thế giới xung quanh. Điều đáng buồn là những ông bố vừa giỏi giang vừa là người tốt lại thuộc loại hiếm, nên xem ra không có nhiều các cặp cha-con kỳ tài khác ngành nghề. Về điểm này, hãy thử nghe chàng người mẫu Gabriel-Kane Day-Lewis nói về mối quan hệ cha-con với bố là nam diễn viên nổi tiếng Hollywod, Daniel Day Lewis: “Hồi nhỏ, tôi có nhiều thời gian sống với bố. Rồi cũng khá giống bất cứ trẻ vị thành niên nào khác, tôi nổi loạn chống lại ông ấy. Nhưng khi bước chân vào trung học, tôi nhìn lối sống của ông và bình tĩnh lại bước theo lối ông đi, dù mỗi người một sở thích, một công việc”.

phunu8-huong-den-ngay-cua-cha-ho-phu-sinh-ho-tu-hinh-anh 6

“Hổ phụ”sinh “hổ tử”: từ hãnh tiến đến tự hào

Cứ thử ngồi nghe một nhóm bạn già về hưu tán gẫu về con trai thành đạt của mình, hẳn ai cũng có thể thấy trên gương mặt họ lộ rõ nét tươi tắn, thư giãn. Thế nhưng, có thể đối với một số ông bố, đó chỉ là nụ cười hãnh tiến, còn ở một số khác lại chính là niềm tự hào. Nếu họ là những ông quan sống trong thời phong kiến, chắc gì cha con cùng kỳ tài như nhau! Chẳng phải tự nhiên mà ông bà ta nói “Con vua thì lại làm vua, con sãi ở chùa lại quét lá đa” đó sao. Còn giả như bàn trà toàn là những phú hộ, những người giàu có, con cái họ thừa hưởng sản nghiệp tất rủng rẻng tiền bạc, biết đâu “khuyển tử” cũng được gọi là “hổ tử” cũng nên. Họ vẫn thấy mát mặt khi được khen “Cha nào con nấy” đấy chứ, chỉ có điều đó là thứ mát mặt của hãnh tiến.

Tuy vậy, đời vẫn còn những người cha đắc ý thực sự về tài năng của đứa con trai. Sự đắc chí ấy là cách gián tiếp để tự hào về chính thực lực của mình, nghĩa là “hai bố con tôi giỏi thực sự”. Câu tự khen này cha con nhà Bush, trị vì hai đời Tổng thống Mỹ có quyền “tự sướng”, vì họ đâu sống trong thời phong kiến “cha truyền con nối” nữa. Một điển hình trong lĩnh vực chính trị tương tự là “hổ cha” Lý Quang Diệu sinh “hổ con” Lý Hiển Long, 2 thủ tướng hiền tài kinh bang tế thế của Singapore. Các đại gia đình trong lịch sử kinh tài thế giới, từ Rockefeller, Carnegie xưa, đến hiện đại như Wal-Mart… đều thường có những “cặp hổ” tương tự. Tất cả người con đã thành công nhờ có đà kích là lòng tự hào về dòng họ, về thế hệ trước, trực tiếp là từ người cha, để họ noi theo, bắt chước và phấn đầu vượt qua những trở ngại để phát huy sự nghiệp. Đế chế Playboy của Hugh Hefner lừng lẫy một thời đang được chàng con trai Marston Hefner tiếp quản vực dậy là nhờ niềm tự hào ấy. Anh phải chọn giữa hai thứ, hoặc là hãnh tiến, tức ăn theo hào quang, hoặc tự hào, nghĩa là thoát khỏi cái bóng của cha mình để vươn lên. 

Khoa học đã kết luận, cha con nổi tiếng có tính cách ngẫu nhiên chứ không theo quy luật. Thế nên, việc con người tìm cách can thiệp để có những cặp cha-con kỳ tài chỉ là chuyện viễn tưởng. Khoa học có thể chế tạo ra cả trăm người máy “giỏi” như nhau. Nhưng chắc chắn chúng chỉ là những phiên bản F1, F2 chứ không thể là cha con. Còn dùng công nghệ để khai thác, duy trì và truyền gien? Với ảo vọng này, nhà độc tài Hitler đã ôm mộng thực hiện nhưng ý đồ cũng đã vỡ như bong bóng. Trại “giống người thượng đẳng” gồm 50.000 trẻ nhỏ của y chỉ tồn tại những sinh linh có chỉ số IQ dưới mức trung bình, đần độn, hoặc hung hãn, là loạt sản phẩm thất bại của những nhà di truyền học tay sai của trùm Phát Xít. 

phunu8-huong-den-ngay-cua-cha-ho-phu-sinh-ho-tu-hinh-anh 5

Những đảo chiều tiêu cực đầy trái khoáy

Quá trình giảm phân đã tạo ra các giao tử mang các nhóm gen khác nhau của bố và của mẹ, yếu tố tạo ra các thành viên khác nhau trong một gia đình. Như vậy, một cặp vợ chồng, về lý thuyết, có thể đẻ ra 223 loại con khác nhau. Thế nên, càng không thể xem “hổ phụ” sinh “hổ tử” là quy luật khi sự thực lịch sử cũng ghi nhận không ít trường hợp đảo chiều.

Văn hào Nga Lev Nikolayevich Tolstoy danh tiếng truyền đời trên văn đàn thế giới biết bao, nhưng không biết gien di truyền có phản lại ông hay không mà ngay đời kế tiếp của Tolstoy lại là một đứa con bị điên. Schuman là nhạc sỹ thiên tài của nhân loại nhưng lại có người cha lẩm cẩm, tâm thần. Rồi không biết bao nhiêu vĩ nhân có bản tiểu sử xuất hiện những dòng về nhân thân gia đình từa tựa nhau, đại khái như “ông xuất thân từ một gia đình có cha là một công dân bình thường”.

Tuy vậy, thà là như thế vẫn còn tốt hơn một gia đình bị người ngoài phê câu chua chát “Cha dạy học, con đốt sách”. Lúc ấy, lòng tự trọng lẫn tự hào của người cha bị xúc phạm ở mức cao nhất. Đừng nói đến những ông bố là nhân vật nổi tiếng, là bậc kỳ tài, chỉ là một người danh vị bình bình thôi cũng đã thấy muối mặt. Ở Việt Nam ta, từng có vụ án ở Quảng Ninh, cha là hiệu trưởng, mẹ là một giáo viên mà con trai lại là tên sát nhân máu lạnh thảm sát đến 4 người đấy thôi.

Trong tầng lớp đám đông chấp nhận những chuẩn mực thông thường, vẫn luôn có những cặp cha truyền con nối, với tài năng và ý chí, vươn xa tìm kiếm những đỉnh cao. Nền văn minh nhân loại phát triển không ngừng là nhờ các cặp đôi hoàn hảo ấy.

Theo TNTS

Tin mới trong ngày