phunu8_news_0.png

11/10/2019 - 12:07

Trong lịch sử nhân loại, không ít tên tuổi khoa học nữ đã đóng góp những phát kiến quan trọng cho tiến bộ học thuật hiện đại, nhưng giải Nobel vẫn xa lạ đối với họ.

Dù khám phá ra những ẩn số của thiên văn, các ký tự bí hiểm của thuật toán lập trình hay giải mã cấu trúc gien, 6 nữ khoa học gia xuất sắc dưới đây vẫn chưa được trân trọng công lao và họ đành ngậm ngùi để vuột giải Nobel vào tay các đồng nghiệp nam. Nhân Ngày Phụ nữ Việt Nam 20/10, Phunu8 mời các bạn nữ cùng điểm lại những tên tuổi lừng lẫy của phái mình.

1. Lise Meitner

phunu8-nhung-nha-khoa-hoc-nu-tung-bi-giai-nobel-bo-sot-hinh-anh 4

Lise Meitner

Bom nguyên tử, bảng tuần hoàn hóa học đều có dấu ấn của nữ vật lý gia Áo, Lise Meitner. Bà từng cộng tác với nhà hóa học Otto Hahn trọn 3 thập kỷ để truy nguyên hiện tượng phân rã hạt nhân, tiền đề cho chương trình chế tạo bom nguyên tử. Ngay cả khi chạy trốn khỏi Đức Quốc Xã, bà vẫn tiếp tục công cuộc nghiên cứu ấy ở Thụy Điển. Bất công ở chỗ, cuối cùng chỉ có mỗi Hahn nhận giải Nobel năm 1944. Chưa hết, Lise Meitner cũng là nhân vật có công phát hiện, bổ sung thêm nguyên tố meitneri (Mt), mang số hiệu nguyên tử 109 vào bảng tuần hoàn hóa học thế giới.

2. Rosalind Franklin

phunu8-nhung-nha-khoa-hoc-nu-tung-bi-giai-nobel-bo-sot-hinh-anh 5

Rosalind Franklin

Lẽ ra khi phân tích cái chết của nhà khoa học nữ người Anh, Rosalind Franklin, năm 1958 vì bệnh ung thư do tiếp xúc quá nhiều với tia X, lịch sử khoa học thế giới cần lấy ngay lại sự công bằng cho bà, nhưng chẳng ai làm. Những công trình bà thực hiện qua quá trình nhiễu xạ tia X để biết mặt mũi chuỗi xoăn kép của ADN mà nhân loại quá quen thuộc ngày nay đã bị hai đồng nghiệp nam “đạo” rồi công khai đem công bố trên tạp chí Nature 1953, để rồi sau đó họ cùng nhận giải Nobel! Tên Franklin chỉ được cả hai chú thích be bé ở cuối trang tạp chí!

3. Jocelyn Bell Burnell

phunu8-nhung-nha-khoa-hoc-nu-tung-bi-giai-nobel-bo-sot-hinh-anh 6

Jocelyn Bell Burnell 

Chương trình khám phá những hành tinh xa xôi hiện nay của con người phải cám ơn những khai sáng mà nhà nữ vật lý thiên văn người Ireland, Jocelyn Bell Burnell để lại khi năm 1969, bà tham gia chế tạo kính thiên văn cho phép phát hiện tín hiệu vô tuyến từ ẩn tinh, sóng tàn dư của những ngôi sao lớn. Cái tên Burnell và ê-kíp cộng sự xuất hiện trên nhiều ấn phẩm học thuật chuyên ngành thiên văn hồi ấy, nhưng cũng trớ trêu là chỉ có Antony Hewish, cấp trên của Burnell và đồng nghiệp của bà, Martin Ryle, nhận giải thưởng Nobel năm 1974 dành cho những khám phá tiên phong quan trọng này.

4. Cecilia Payne-Gaposchkin

phunu8-nhung-nha-khoa-hoc-nu-tung-bi-giai-nobel-bo-sot-hinh-anh 7

Cecilia Payne-Gaposchkin.

Trong những năm đầu thế kỷ 20, nhân vật nữ đa tài nhất trong giới khoa học phải kể là Cecilia Payne-Gaposchkin. Bà là chuyên gia nghiên cứu nhiều lĩnh vực từ thực vật, vật lý đến hóa học, thiên văn tại Đại học Cambridge. Tuy học ở Anh nhưng bà lại tốt nghiệp và nhận học vị tại Mỹ. Payne trở thành nữ tiến sĩ vật lý thiên văn đầu tiên giải mã ngôi sao có cấu tạo từ hydro và heli, với luận án được cho là "xuất sắc nhất từng được viết trong lĩnh vực thiên văn học". Thế mà 5 năm sau, khi nhà khoa học Henry Norris Russell công bố kết quả tương tự, khám phá của bà mới được chấp nhận rộng rãi!

5. Nettie Stevens

phunu8-nhung-nha-khoa-hoc-nu-tung-bi-giai-nobel-bo-sot-hinh-anh 8

Nettie Stevens

Nếu không có Nettie Stevens, tiến sĩ di truyền học người Mỹ, có lẽ đến nay người ta vẫn cho rằng mẹ và các yếu tố môi trường xác định giới tính của một người. Chỉ khi Nettie lần đầu khám phá tầm quan trọng của nhiễm sắc thể Y trong việc xác định giới tính của một loài nhất định, quan niệm ấy mới thay đổi. Thời ấy giới chuyên môn cứ nghĩ rằng Nettie Stevens là trợ lý cho nhà khoa học nổi tiếng Thomas Morgan mà không biết rằng hầu hết các phát kiến của bà đều được thực hiện độc lập. Chính “ông thày” Thomas Morgan lúc đầu cũng bài bác những phát kiến của Stevens về nhiễm sắc thể Y, nhưng sau đó, vào năm 1905, ông và cả thế giới đều phải công nhận công trình phát hiện của bà.

6. Ada Lovelace

phunu8-nhung-nha-khoa-hoc-nu-tung-bi-giai-nobel-bo-sot-hinh-anh 9

Ada Lovelace

Cũng may Ada Lovelace không phát triển gien thơ văn của bố, thi hào nước Anh Lord Byron nên công nghệ thông tin hiện đại ngày nay mới hưởng lợi. Bà được cho là nhà lập trình máy tính đầu tiên trên thế giới những năm đầu thế kỷ 19. Không chỉ tiên phong giải thích cách thức máy tính và ngôn ngữ lập trình, hồi ấy Ada đã hỗ trợ giải quyết các vấn đề toán học, cũng như cách máy tính tạo ra âm nhạc và nhận, hiểu cả từ ngữ. Dù nền tảng lý thuyết cho ngôn ngữ lập trình bà xây dựng cho lĩnh vực máy tính rất quan trọng nhưng tên tuổi của Ada Lovelace, trừ vài năm gần đây, vẫn ít được chú ý trong các bài viết liên quan đến lịch sử máy tính của nhân loại.

Phụ Nữ 8

Tin mới trong ngày