phunu8_news_0.png

You are here

07/11/2014 - 15:11

Những rung động thang âm Glennie cảm nhận được qua từng phẩn cơ thể, trừ hai tai, được chuyển vào đôi tay để thể hiện lên từng nhạc cụ gõ thành bản giao hưởng tuyệt diệu. Thế giới đang thưởng thức nhạc gõ của một cô gái điếc.

Cảm nhận âm nhạc bằng tay

phu nu 8 Evelyn Glennie: Nữ hoàng nhạc gõ khiếm thính  1

Trong ánh sáng laser loang loáng những sắc màu lạ trên sàn diễn đại hý viện New York Philharmonic, khuôn mặt xinh đẹp của Evelyn Glennie như lên đồng, bóng cô thoăn thoắt như con linh miêu đảo đi đảo lại giữa vòm cung dàn nhạc gõ. Dập dồn các âm thanh của chũm chọe, cồng, kẻng ba góc, mộc cầm, đàn tăng rung, trống cơm…hòa quyện trong bản concerto của Corigliano. Ít ai có thể ngờ rằng người nghệ sĩ chơi nhạc khí gõ số một thế giới này là một cô gái điếc hoàn toàn.

Gần 30 năm trước nhìn Glennie sử dụng nhuần nhuyễn bộ nhạc cụ có một không hai của cô ở góc bếp nhỏ trong khu làng thuộc thị trấn Aberdeen gồm toàn chảo thiếc, ống bô xe, lon pepsi, càng ba gác….hàng xóm đã tròn mắt nhìn nhau. Không ai lên tiếng than ồn ào điếc tai, vì âm thanh của chúng quyện lấy nhau thành những nét nhạc lạ khó tả. Ai cũng đã rõ con bé điếc đặc, nhưng chỉ cần trực diện là họ muốn hỏi gì về những đồ nghề âm nhạc lạ lùng này con bé sẽ trả lời vanh vách nhờ đọc các cử động môi của người đối diện thật chính xác. 

Thính giác của Glennie có vấn đề khi cô lên 8 tuổi. Cái âm thanh ong ong trong tai vang lớn rồi giảm dần một cách kỳ cục cho đến khi tắt hẳn. Năm 12 tuổi, Glennie điếc thực sự. Đêm đêm giật mình thức giấc vẫn vang vang trong tai cô bé tiếng phong cầm của bố, mà cô cứ ngỡ bố nửa đêm còn dạo đàn. Bốn năm đắm mình trong âm thanh của các nốt cao thấp ngân dài ngắn do bố truyền dạy, giờ bỗng dưng chỉ là những âm sắc tưởng tượng rung ở đầu lưỡi khi Evelyn ngậm vào béc kèn clarinet hay chiếc organ dồn hơi. Chuyện tai mất thính giác có thể là một sự thật phải chấp nhận, nhưng không thể vì sự cố quái ác ấy mà phải rời âm nhạc. Thế là Evelyn Glennie tự làm thay đổi kiểu sống của mình.  

Gác lời khuyên của bác sĩ hãy bỏ âm nhạc theo học kế toán, cô gái nông trang hòa mình vào sinh hoạt đồng áng với lũ con trai, cùng làm những công việc nương rẫy như nhặt khoai tây, xốc cỏ khô rồi chiều chiều sẵn sàng làm thủ môn đứng gác khung thành trong trận đấu bóng làng. Chỉ khác một điều khi về đến nhà, khu bếp bé của Glennie sẽ có thêm một thứ gì đó, khi gõ vào chúng sẽ vang lên một thứ âm thanh nữa, bổ sung cho dàn “giao hưởng” đã chất đầy một góc bếp. Chúng là những lon bia, xoong, chảo, máy xay hư, sọt rác, thúng, sô móp.. . Dần dần cô ngày càng gắn bó với góc bếp.

Cũng từ không gian ấy những âm điệu cao, thấp, đục, trầm, khô, sắc…phát ra rời rạc rồi hòa quyện thành thứ âm thanh lạ giữa không gian đồng quê thanh vắng xứ Scotland. Cô lại tiếp tục đến lớp nhạc gõ với thày Ron Forbes để tinh luyện khả năng cảm nhận âm chấn.

Trong thế đứng hai tay chống tường Evelyn phải học phân biệt được từng cao độ của sóng âm phát ra từ trống lục lạc. Kế tiếp là dùng cảm nhận toàn thân luyện cách nhận những nốt khác. Với chân và bàn chân cô biết được âm vực trầm, thấp. Nốt cao cô phát giác nhờ cảm nhận ở mặt, cổ và ngực. Sau giờ học, về bếp, Glennie còn kẹp máy cát-sét vào giữa hai đầu gối để luyện tiếp bài học “nghe” nhạc thông qua tần số rung phát ra từ máy.

Đánh, gõ là việc đơn giản trẻ con cũng làm được, nhưng biến âm thanh đó thành tiếng nhạc lại là vấn đề. Suy đoán tần số rung phát ra từ nhạc cụ tức là đọc nhạc như đọc sách. Evelyn Glennie hoàn toàn không thể thưởng thức được nhạc, cô chỉ biết “đọc bản nhạc” để sáng tác. Và cách học đọc ấy là những gì cô đang tôi luyện. Cứ thế Evelyn “nghe” được các tông nhạc phát ra từ các thứ cô gõ, xoa, rung, dập, lắc. Kích cỡ, chất liệu, độ cao thấp khác biệt của nhạc cụ tạo ra từng âm sắc đa dạng. Một khi nắm bắt được thì giai đoạn phối hợp chúng thành bản hòa tấu chỉ còn là công đoạn của một nhạc sĩ.

Với đam mê ấy, thính giác đối với Glennie đã không còn quan trọng lắm, thậm chí nếu nó trở lại bình thường e rằng mọi thứ còn tệ hại hơn. Bởi điều đó chẳng khác gì đem lại ánh sáng cho người mù khi người ta đã quen “nhìn” bằng tay.

Thăng hoa với sức mạnh đam mê

phu nu 8 Evelyn Glennie: Nữ hoàng nhạc gõ khiếm thính 2

Evelyn Glennie được mời tham gia nhóm nhạc đi biểu diễn ở Aberdeen. Ánh đèn sân khấu, những tràng pháo tay bắt đầu đưa cô vào chuyến phiêu lưu kỳ lạ của âm thanh nhạc gõ để trở thành nữ nghệ sĩ độc tấu nhạc khí gõ đầu tiên của thế kỷ 20. Khán giả năm châu bắt đầu cảm nhận thiên tài phối âm và trình tấu của một Evelyn, mà trước buổi trình diễn không bao giờ cô đồng ý cho ban tổ chức giới thiệu cô là một nghệ sĩ điếc.

Chính quang cảnh một Evelyn thoăn thoắt như múa lượn giữa những bộ gõ định âm và không định âm đã đẻ ra biệt danh “Nữ hoàng chân đất”. Cô luôn để chân trần khi diễn hay thu đĩa để dễ cảm nhận âm. Công phu luyện từng phần cơ thể, trừ tai, “nghe” được sự khác biệt cao độ, trường độ từng phần trăm đã lên đến mức thượng thừa, đến nỗi khó tin được một người điếc có thể làm điều thần kỳ đến vậy trước rừng âm thanh của hàng chục loại nhạc cụ gõ khó điều khiển.

Hơn 100 buổi hòa tấu đã hình thành mỗi năm toàn cầu cạnh các đại nhạc trưởng, giàn nhạc giao hưởng nổi tiếng và nhạc công tên tuổi. Tiết mục Evelyn Glennie luôn là solo khai mạc và hòa tấu kết thúc với phần nhạc gõ chủ đạo. Hơn 150 tác phẩm đã được viết riêng cho Evelyn diễn; chính cô cũng đã sáng tác và ghi âm nhạc gõ nền cho phim nhựa và tác phẩm truyền hình.

Không chỉ chơi nhạc, Evelyn Glennie còn có công phong phú hóa bộ sưu tập nhạc gõ thế giới. Sở thích của cô khi đi đây đó là lùng sục cho được những loại nhạc khí gõ đặc trưng truyền thống của từng dân tộc. Bộ sưu tập ấy có cả cồng, chiêng, đàn T’rưng, thạch cầm, chũm chọe, mõ, sênh, phách, lục lạc hay sinh tiền của các nước châu Á. Người dân châu Phi, Nam Mỹ còn thường mang đến cho cô những thứ họ nghe phát ra âm thanh lạ lạ, hay hay, thế là Evelyn trưng dụng, nghe rồi nghĩ cách phối âm. Nay mai bộ sưu tập ấy lên đến con số 2.000 cũng không phải là chuyện lạ. 

Dạy thế giới cách nghe đích thực

phu nu 8 Evelyn Glennie: Nữ hoàng nhạc gõ khiếm thính 3

Tập luyện, lưu diễn, thâu băng, sáng tác, dạy nhạc, chế biến nhạc cụ, xây dựng thư viện âm nhạc… đó là thời khóa biểu kín mít của Evelyn Glennie lúc này. Tuy nhiên quan tâm hàng đầu rất nhân bản của cô lại là giáo dục cách hưởng thụ và chơi nhạc cho những người đồng cảnh ngộ về thính giác như cô.

Glennie không thích người khác gọi mình điếc. Cô muốn khán thính giả rời khỏi hí viện với ấn tượng vừa thưởng thức âm nhạc của một nhạc sĩ chứ không phải từ một kẻ khiếm thính. Cô buồn vì công chúng thường hiểu không đúng về “điếc”. Người điếc bị đánh đồng là kẻ phải sống trong thế giới im lặng. Cô quan niệm âm thanh đơn giản chỉ là chấn âm tai bắt được chuyển thành tín hiệu điện từ rồi được não thông dịch. Thính giác không phải là giác quan duy nhất làm được chuyện đó. Xúc giác cũng làm được. Khi tai không tròn nhiệm vụ cảm nhận và truyền  sóng âm thì các phần tứ chi khác càng nhậy hơn nếu người ta biết tập luyện. Cô muốn người mất thính giác hiểu và tự tin giống cô, tự luyện toàn bộ cơ thể để “nghe” thay tai.

Để tăng khả năng thuyết phục Evelyn còn xuất bản cả một tiểu luận nhan đề Hearing Essay, tự truyện Good Vibrations và môt phim tài liệu Touch the Sound. Mới đây cô cộng tác với các nhân sĩ tên tuổi như Sir James Galway, Julian Lloyd Webber vận động được chính quyền hỗ trợ ngân quỹ 332 triệu bảng trong dự án dạy nhạc cho người điếc, với châm ngôn Glennie làm được, bạn cũng làm được.

QUAN TRUNG

- Tên đầy đủ Evelyn Elizabeth Ann Glennie, sinh ngày 19 tháng 7 năm 1965 tại Aberdeen, Scotland. Là nữ nghệ sĩ chuyên trình tấu nhạc gõ đầu tiên của thế kỷ 20.

- Tốt nghiệp học viên âm nhạc Ellon và học viện Hoàng gia.

- Đã đoạt 80 giải thưởng quốc tế, kể cả giải Grammy 1989. Đã ra được 25 đĩa.

- Nhận giải thưởng BAFTA, bằng tiến sĩ danh dự của 15 trường đại học Anh. Được Hoàng gia Anh trao tặng huân chương OBE (Công dân Danh dự) và DBE (Nữ Bá tước vương quốc Anh) với tước hiệu Dame đầu tên gọi.

- Sở hữu và sử dụng thành thạo bộ sưu tập 1.800 nhạc cụ gõ.

 

Tin mới trong ngày