phunu8_news_0.png

01/04/2019 - 09:11

Dù mang nhiều cái tên khác nhau nhưng 1-4 hàng năm, Ngày Cá tháng Tư theo người Việt thường gọi, vẫn được xem là Ngày quốc tế nói dối, và nó cứ âm thầm tồn tại một cách thú vị.

Ngày nói dối, còn gọi là April Fool’s Day theo tiếng Anh, hoặc Poisson d’Avril (Cá tháng Tư) trong tiếng Pháp, rơi vào ngày đầu tiên của tháng 4 ở nhiều nước. Chẳng có văn bản rõ rệt nào quy định, nhưng vào ngày này, nói dối, lừa gạt, chơi khăm nhau... mặc nhiên được công nhận vô tội. Chúng được thực hiện chỉ với mục đích đi tìm tiếng cười, và từng đó cũng đủ là lý do để nó tồn tại hàng thế kỷ.

phunu8-ca-thang-tu-do-dung-tin-hinh-anh 4

Cũng may thế giới có ngày để… cười!

​Đến nay tôi vẫn chưa quên những ngày Cá tháng Tư đời trung học đầy cảm xúc, từ ấm ức vì bị lừa đến hí hửng do đã chơi khăm được bạn đồng lớp. Những gì lũ học trò nội trú chúng tôi ngày nào gạt nhau, từ dán đồng xu lên nền nhà rình chờ có ai lượm, vặn ngược đồng hồ bàn của thầy giám thị đến nói dối báo bạn có thân nhân lên thăm… vẫn được kể lại và cười rũ ra khi bây giờ cả lũ có dịp gặp nhau bù khú.

Hài hước là một phần bản tính không thể thiếu của con người. Những truyện tiếu lâm đùa nghịch vui vẻ vừa giúp xả stress vừa tăng thân mật cộng đồng. Trong thâm tâm mỗi người ai cũng có những lúc thích bị bịp, khoái trá chứng kiến trò xỏ lá thú vị, thế nên có lẽ nhờ đó mà ngày Cá tháng Tư sống được.

Nó tồn tại lâu cũng còn do những trò lừa này lành tính. Số người mất vào ngày 1-4 như cố nhạc sỹ Trịnh Công Sơn thì nhiều vô kể, nhưng nạn nhân tử vong vì ngày Cá tháng Tư vì bị chơi khăm lại đếm không đầy những đốt ngón trên 2 bàn tay. Trong lịch sử chỉ có vài vụ nổi cộm vì trò lừa 1-4. Chẳng hạn năm 2010 dân Grudia có người đột tử khi xem TV thấy xe tăng Nga tràn qua biên giới nước mình, một tin hoàn toàn bịa, do lắp ghép hình ảnh. Hoặc như cú lừa năm 1874 của tờ New Yorkers khiến dân tình náo loạn khi nghe thông báo các loài thú dữ ở sở thú bị sổng ra phố tấn công người.

Ngày Poisson d’Avril thú vị cũng nhờ nét dễ thương khác. Dù Facebook tiết lộ ngày 1-4 là khắc tinh của tình yêu, nhưng nhiều anh chàng vẫn tận dụng ngày này để tỏ tình. Bởi nếu có bị từ chối thì đỡ bị quê, ngày Cá tháng Tư mà, một ngày làm cớ để người ta mở lời điều khó nói, đặc biệt những chuyện thực nhưng lại quá nhạy cảm, tế nhị.

Nhưng thế giới còn có nhiều người không thích đùa. Theo thống kê ở Mỹ, 68% số giám đốc điều hành cho rằng những trò lừa ngày Cá tháng Tư không thích hợp ở nơi làm việc, chỉ có 3% là đồng tình. Nếu muốn đùa đồng nghiệp, tôi góp ý các bạn nên chọn đối tượng nhóm, đừng nhắm vào cá nhân. Mà có đùa hãy làm sao cho kin kín, đừng làm ồn xáo trộn sự tập trung làm việc cả phòng và tuyệt nhiên đừng chơi những trò làm hại nghề nghiệp bạn bè.

phunu8-ca-thang-tu-do-dung-tin-hinh-anh 5

Ngày Quốc tế nói dối bắt nguồn từ… Việt Nam

Bây giờ giả dụ có ai hỏi ngày Cá tháng Tư bắt đầu ra sao, ở đâu, từ bao giờ… có lẽ tôi sẽ chọn đúng ngày 1-4 để trả lời rằng Ngày Quốc tế nói dối bắt nguồn từ… Việt Nam. Vâng! Chuyện cá tháng Tư mà, ai tin hay không tin thì tùy! Bởi xưa nay nguồn gốc ngày này có vô vàn tích truyện, từ lịch sử, truyền thuyết, thần thoại đến tôn giáo. Tuy nhiên, cứ xét óc khôi hài của dân Tây, các tích sử ấy chắc gì đáng tin. Biết đâu ngày xưa chúng cũng được ai đó sáng tác ra trong đúng cái ngày… Cá tháng Tư thì sao!

Đùa để nói thế chứ ta biết tỏng nó không bắt nguồn từ Việt Nam, không phải do nó là “tin vịt” mà do thực sự dân ta không sính cười kiểu như người Tây. Văn hóa phương Tây lấy sự khôi hài để mang lại sảng khoái cho cuộc sống. Chính vì họ thích tiếu lâm để dễ gây thiện cảm, tạo hòa đồng nên mới “đẻ” ra được cái Ngày nói dối cho mọi người xả stress bằng hình thức lừa nhau.

​Còn ở dân ta, kiểu ăn nói vòng vo, nói xa nói gần, nói cho vừa lòng người khi giao tiếp gần như đã là bản chất, nên ngay tiếng cười thường khi cũng là đãi bôi, cười kiểu “Dân An Nam ta cái gì cũng cười” mà xưa cụ Nguyễn Văn Vĩnh từng biếm. Còn cười sảng khoái để giúp mình cảm thấy hân hoan, xua đi buồn phiền, mệt mỏi, căng thẳng, mở lòng hơn để thân thiện gần gũi mọi người thì quả dân Việt kiệm tiếng cười thật. Chúng ta ít cười đến nỗi một vị Phó Thủ tướng nước nhà đã từng phải lên tiếng kêu gọi người dân khi ra đường hãy… chịu khó cười! Thôi thì cũng phải cám ơn sự hiện hữu của ngày Cá tháng Tư, dù chỉ một ngày để nói dối, gạt nhau chút đỉnh, cho dân ta luyện cười, xả stress.

phunu8-ca-thang-tu-do-dung-tin-hinh-anh 6

April Fool’s Day, dịp bằng vàng để tiếp thị thương hiệu và sản phẩm

Thuở chưa có Internet, mạng xã hội, điện thoại di động… những mánh lừa nho nhỏ người ta biết được là nhờ truyền miệng. Còn phần lớn tin vịt thời bấy giờ lại do chính báo chí và đài phát thanh loan đi với chủ đích riêng, tác nhân giúp ngày Cá tháng Tư tồn tại và “sống khỏe”. Các tay bỉnh bút nhật báo, biên tập viên nhà đài căn đúng ngày này tung ra những sáng tác đủ đề tài để câu độc giả mua báo, để lái dư luận hướng về một tin hay sự kiện thời sự nào đó, hoặc đáp ứng các đơn hàng đặt bài PR quảng cáo cho một sản phẩm từ các công ty. Ở Anh chẳng hạn, bắt đầu từ tháng Ba, những cái đầu của một số tòa soạn như Daily Mail, Times, Telegraph, Independent hay Guardian… đã bắt đầu động não truy tìm xem chuyện điên khùng vô lý nào sẽ có cơ may được dân tình tin năm nay. Khi đã tìm ra, họ bắt đầu quăng câu nhử mồi bằng muôn kiểu bóp nặn, tô vẽ, thêm thắt để độc giả dính bẫy lừa, tin sái cổ.  Những tin phịa như trồng mì Spaghetti, chiếc vớ biến tivi trắng đen thành tivi màu, chim cánh cụt biết bay… đều được hình thành theo quy trình ấy. Giờ đây báo chí đang nhường lại sân chơi cho vô vàn báo điện tử, hàng tỷ trang web làm tiếp những gì họ đã làm, thế nên tin giả lan nhanh hơn nhưng “hậu vị” của chúng thường nhạt vì mau bị quên. ​

Ngày nay, April Fool’s Day không còn thuần túy là ngày để người ta gạt nhau cho vui mà còn là dịp bằng vàng để các công ty đánh bóng thương hiệu hay tiếp thị, tung ra sản phầm. Doanh số của Taco Bell tăng cao sau khi phịa tin mua chuông tự do Liberty Bell biểu tượng của nước Mỹ. Burger King từng bán thêm được nhiều hàng nhờ tung tin thiết kế loại bánh mì kẹp thịt cho người thuận tay trái. Các hãng xe hơi là các doanh nghiệp phao tin phịa ngày 1-4 nhiều nhất để PR cho nhãn hàng và phụ tùng tương lai. Apple ra mắt thị trường máy tính đầu tiên Original Apple vào đúng ngày Cá tháng tư năm 1976. Facebook là công cụ cung cấp cho dân mạng xã hội vô số trò lừa đầy sáng tạo. Riêng Google đã chủ động 7 lần chọn ngày Cá tháng Tư hàng năm trong lịch sử tạo nghiệp của mình để “khoe” với thế giới những sản phẩm, công cụ hay dịch vụ vô cùng quan trọng, trong đó có Gmail ra năm 2004 và Google Map năm 2005. Chỉ có các ông chủ công ty Hồi giáo ở Ả-Rập Saudi là không tận dụng ngày đùa cợt này để quảng cáo, vì nói dối ở đất nước này là có tội, bị cấm tiệt.  

phunu8-ca-thang-tu-do-dung-tin-hinh-anh 7

Tinh thần 1-4 nội địa đang hạ nhiệt?​

Thế nhưng, khi soi tình hình hưởng ứng trong nước, nhìn lại quá khứ rồi so với những ngày đặc biệt du nhập từ nước ngoài như Valentine’s Day hay Halloween… April Fool’s Day xem ra đang lép vế. Thời tung hoành của các cú lừa nhau ngày Cá tháng Tư đã qua đỉnh điểm hoàng kim. Sự phấn khích khi gạt được ai và cảm xúc bị “quê cơ” khi bị lừa nay đã hạ nhiệt. Những môi trường ký túc xá tập thể sinh hoạt gắn bó lâu dài cùng nhau đang ít dần. Chơi trò Cá tháng Tư với đồng nghiệp trong văn phòng, công sở khá nhạy cảm. Internet và mạng xã hội quá dày đặc thông tin nhiễu, giả, lừa câu view nên những chiêu chơi khăm góp vui nay thành nhạt. Rồi có lẽ cũng vì phần lớn bộ phận dân ta đang ngày càng bẳn tính nên nhiều người nhờn nhợn, e dè ít nhiều khi có ý định quăng cho ai một củ lừa.

Đã lâu rồi tôi không còn phỉnh ai nữa và cũng không “được” kẻ nào gạt gẫm khi 1-4 đến. Năm nay, ngày ấy lại về, chợt rất mong được nghe lại câu thằng bạn tri kỷ từng cảnh báo ngày nào, “Cá tháng Tư đó, đừng tin!”.

Khăn Choàng Xanh

Tin mới trong ngày