phunu8_news_0.png

You are here

27/07/2015 - 11:41

Câu chuyện về thứ sản vật đồng hành cùng con người gần như hình với bóng đã thành trường ca. Cà phê, những hạt vô tri vô giác lại mang bên mình cả một hành trình lạ rồi len lén trở thành thứ văn hóa mới của loài người.

Phunu8 xin mời bạn bắt đầu tuần mới đầy năng lượng tích cực với cốc cà phê huyền thoại.

Phụ Nữ 8 Cà phê, huyền thoại một vị hương 3

Ngày Xửa Ngày Xưa

Nếu xem như một chuyện cổ tích trước khi ngủ cho lũ trẻ thì sự tích cà phê cũng đáng được bắt đầu như vậy. Tỉnh Kaffa xứ Ethiopia suốt từ thế kỷ thứ 9 đến nay vẫn hay bị hàm oan là từ gốc của hai chữ cà phê. Thực sự đó chỉ là địa danh khởi đầu nguồn của cây cà phê thôi, còn chính từ ngữ thì cà phê bắt nguồn từ tiếng cổ Ả Rập, “qahwah”. Cũng giống như bao chuyện thần thoại về sự ra đời của từng loài thú vật, chim chóc, thực vật, cà phê cũng có nguồn gốc truyền kỳ và nguồn gốc lịch sử. Dĩ nhiên người ta thích nghe  dạng truyền kỳ hơn. Truyện kể rằng anh chàng chăn dê người Ethiopia tên Kaldi thấy đàn dê mình chăn bỗng dưng hưng phấn khi ăn thứ trái lạ. Anh liều nhấm thử và cũng thấy mình phấn khích hăng hái bất ngờ. Tưởng rằng phép lạ anh báo cho các thầy tu viện. Vốn lo xa chúng là vật độc từ qủy dữ, các tu sĩ vất các trái cà phê vào lửa. Một hương lạ thơm ngát bốc lên khiến các tu sĩ đổi ý và tin rằng đây là món quà Thượng đế gửi đến. Họ khều các hạt đã cháy ra giã nhuyễn pha nước cho mọi người chia sẻ thứ “đặc sản” từ thiên đường ấy. Thế là con người biết vị cà phê!

Phụ Nữ 8 Cà phê, huyền thoại một vị hương 4

Phụ Nữ 8 Cà phê, huyền thoại một vị hương 5

Lịch sử lại kể khác. Nhờ chế độ nô lệ từ thế kỷ thứ 10 mà con người dám đụng tới hạt cà phê. Đời nô lệ không còn sợ chết là gì nên hoa trái nào họ cũng dám thử miễn là nuôi sống. Một lần thử với phần thịt chín mọng của các trái cà phê họ thấy mình không ngộ độc mà chết lại còn sung mãn tỉnh táo cơ thể, thế là chúng thành chất phụ gia ăn kèm với các thức ăn khác trong các chuyến hành trình gian truân kiếp nô lệ. Giữa cung đường thống khổ từ Sudan đến Yemen và Ả Rập, cái tên Mocha của thế giới cà phê xuất hiện. Chính cảng biển này đã là nơi xuất phát các chuyến tàu chở thứ sản vật hạt kỳ lạ này từ thế kỷ 15 tại đất nước có tên Yemen lạ lẫm.

Phụ Nữ 8 Cà phê, huyền thoại một vị hương 6

Hành Trình Đen Của Cà Phê

Chuyến đi của những hạt cà phê theo dòng thời gian đến từng ngóc ngách của thế giới thật sự cũng đen như chính màu nước cà phê sóng sánh trong ly. Khi những cây cà phê bắt đầu được “nhân bản” thành các khu vườn trồng trọt đầu tiên thì cũng là lúc chúng chịu sự “quản thúc” của những thế lực cạnh tranh trong lợi nhuận. Mức khống chế tỉ lệ thuận với đà tiêu thụ cà phê các khu vực trên thế giới. Cà phê nhanh chóng trở thành thức uống nổi tiếng khiến người Ethiopia rất tự hào và ra sức giữ bí mật cách pha chế cũng như giống cây để bảo tồn độc quyền loại thức uống này. Những anh nhà vườn nơi cà phê ra đời tại Trung Đông bắt đầu thói ích kỷ kiểm soát chặt chẽ việc sản xuất và xuất cảng cà phê. Thương lái chỉ được mang hạt ra khỏi xứ sau khi đã rang chín ngõ hầu không ai có thể gây giống để đem trồng nơi xứ khác. Ngay có xuất cảng dạng hạt thô cũng vô phương nhân giống, chúng đã bị tách khỏi lớp thịt trái xung quanh. Thế nhưng cũng vẫn có tình huống tương tự truyện một ông Trạng Việt qua Trung Quốc giấu được giống kén đem về khai sinh nghề tơ tằm Việt. Thời kỳ ấy người ngoại quốc bị cấm không được đến những đồn điền trồng cà phê nhưng các vị khách hành hương lại lén giấu được ít hạt giống về trồng. Và đây mới chính là câu truyện đen thú vị của những hạt diệu kỳ.

Phụ Nữ 8 Cà phê, huyền thoại một vị hương 7

Phụ Nữ 8 Cà phê, huyền thoại một vị hương 8

Năm 1720 chàng thủy thủ Pháp Gabriel Mathieu de Clieu thuộc tàu Martinique quay về Paris nghỉ với một “báu vật”, cây cà phê non. Giấu mang được xuống tàu đã là kỳ công. Giữ cây trong bình thủy tinh để tránh nước mặn, giông bão và hải tặc là một kỳ công khác. Hy sinh phần nước của mình để tưới cây sống là siêu kỳ công cuối cùng. Đảo Martinique là nơi cây được “hạ thổ”, và đến năm 1777, nó đã có 19 triệu hậu sinh. Sức lan truyền mới bắt đầu đi xa và và chẳng bao lâu sau đó, khắp khu vực Trung Ðông đã trồng giống cây này. Cảng Mocha thuộc Al Mukha thành trung tâm giao dịch các thương vụ cà phê đầu tiên. Ðến thế kỷ 17, cà phê đã từ các nước Ả Rập đi tứ phía đến Mỹ, Âu, Á, Phi và thành loại hàng nông sản giá trị nhất trong thương mại toàn cầu.

Phụ Nữ 8 Cà phê, huyền thoại một vị hương 9

Phụ Nữ 8 Cà phê, huyền thoại một vị hương 10

Người Hà Lan trong cuộc viện chinh thuộc địa đã biến Malabar Ấn Độ và Batavia, Java, Indonesia thành các đồn điền cà phê ngay từ thế kỷ 17. Từ đó chúng tiến vào châu Âu theo các chuyến tàu hồi hương của con cháu Vikings. Phía khác các thương lái Venetian, Ý cũng góp một tay vào thương vụ du nhập này khi họ đưa chung cà phê với ca cao từ Tây Ban Nha về cố quốc. Còn góc kia dân Anh cũng mang về nước các vụ thu hoạch họ gieo trồng ở Jamaica

Một trăm năm sau quán cà phê đầu tiên của Nhật mới được khai trương ở quận Ueno, Tokyo. Cũng thời điểm đó cây cà phê đầu tiên cũng ghé Việt nam trong những đồn điền của người Pháp để rồi đến năm 1930 đã có đến 5.900 héc ta. Thập niên 60-70 các nông trường quốc doanh miền Bắc đã làm nhiệm vụ phát triển tiếp hạ tầng này cho đến lúc miền Nam hoàn toàn giải phóng thì số diện tích đã được 13.000 ha, cho sản lượng 6.000 tấn.. Sau đó do hợp tác được với các nước như Liên xô cũ, CHDC Đức, Bungary, Tiệp Khắc và Ba Lan…phong trào trồng cà phê phát triển mạnh trong nhân dân đạt đến ngưỡng 390.000 ha với sản lượng gần 700.000 tấn với những loại giống chính như Robusta, Arabica (gồm Moka, Catimor) và Cheri ( café mít).

Phụ Nữ 8 Cà phê, huyền thoại một vị hương 11

Sự Thống Trị Vô Hình

Khi đã bắt kịp nhịp sinh hoạt tăng trưởng của chính nó cà phê xem như đã đồng hành cùng con người mỗi sáng, mỗi trưa, mỗi tối theo từng gu thưởng thức của từng dân tộc. Càng ngày thế giới càng tiêu thụ nhiều cà phê khiến nó dần thành siêu sản phẩm. Đã từng có lúc cà phê đứng thứ 2, chỉ sau dầu mỏ, và là nguồn ngoại thương của nhiều nước đang phát triển. Hàng triệu việc làm toàn cầu được “đẻ” ra từ các khâu canh tác, chế biến, buôn bán, vận chuyển và tiếp thị những hạt có đường nứt ở giữa thân này. Xuất khẩu cà phê đóng vai trò nguồn thu ngoại tệ chính của nhiều quốc gia và nó cũng chễm chệ có mặt ở một loại sàn giao dịch riêng đóng đô ở London và New York.

Phụ Nữ 8 Cà phê, huyền thoại một vị hương 12

Bắc Mỹ bất ngờ trở thành lỗ đen ngốn cà phê đồng thời Seattle được vinh danh là chính thánh địa mới của cà phê. Đến Hoa Kỳ, ghé bất kì nơi công cộng nào, ta cũng đều bắt gặp một hay vài xe cà phê lưu động phục vụ nhiều loại cà phê và thức ăn nhanh. Thứ văn hóa cà phê này như tằm ăn dâu loang nhanh theo chân người Mỹ ra khắp thế giới. Còn riêng những nơi vốn giàu truyền thống cà phê như Ý, Đức, các dân tộc Scandinavia lại tung hứng những biến tấu phong cách thưởng thức cà phê mới làm bộ sưu tập thứ văn hóa “hương đen” ấy càng thêm phong phú và đa dạng nhiều màu sắc.

Minh Trung

Tin mới trong ngày