phunu8_news_0.png

You are here

16/02/2018 - 12:29

Tết là thời điểm tiễn năm cũ đón năm mới. Mỗi quốc gia, dân tộc trên thế giới đều có phong tục tập quán riêng được gìn giữ qua bao thế hệ, và Tết Tsagaan Sar của Mông Cổ nằm trong số những nền văn hóa lễ hội đặc sắc nhất.

Mông Cổ, đất nước của Thành Cát Tư Hãn đại đế có hai thái cực. Diện tích thì lớn thứ 19 thế giới. nhưng mật độ dân cư lại thuộc loại thấp nhất hành tinh, trong đó đến 53% theo đạo Phật Giáo Tây Tạng.

phunu8-den-mong-co-an-tet-tsagaan-sar-hinh-anh 4

Ở quốc gia đầy sa mạc, thảo nguyên, đồi núi có thủ đô là Ulan Bator này, nền kinh tế tập trung vào nông nghiệp, chăn nuôi và khai thác mỏ. Đa số dân ngoài đô thị sống kiểu du mục trong những ngôi nhà lều truyền thống hình tròn gọi là “yurt”. Ngay cả các lăng mộ và tu viện Phật giáo ở đây cũng đều xây dựng trên nền tảng kiến trúc nhà lều như thế. Dân Mông Cổ chăn thả gia súc trên đồng cỏ và chế biến sản phẩm từ chúng như thịt, sữa, lông làm len, da thuộc.

phunu8-den-mong-co-an-tet-tsagaan-sar-hinh-anh 8

Văn hóa Mông Cổ chịu ảnh hưởng từ truyền thống du mục và Phật Giáo Tây Tạng, thể hiện rõ nét qua kiến trúc, âm nhạc và lễ hội dân gian. Nổi bật trong số đó là Tết Tsagaan Sar, lễ hội cổ truyền năm mới quan trọng nhất của dân nước này. Đây là một trong số ít các quốc gia châu Á đón tết cổ truyền âm lịch giống như Việt Nam. “Tsagaan Sar” (Tháng Trắng) là Tết nguyên đán của người Mông Cổ được tổ chức 2 tháng sau tuần trăng non kế tiếp ngày Đông chí. Tết diễn ra suốt 3, 4 hoặc 6 ngày đầu của tháng âm lịch đầu tiên. Đặc biệt nó không trùng nhau theo mỗi năm, nghĩa là Tsagaan Sar có thể rơi vào cuối tháng 1, trong tháng 2 hoặc đầu tháng 3 dương lịch.

Thường thường đây là thời điểm kết thúc mùa đông giá lạnh để người dân có thể bắt đầu gieo trồng và chăn nuôi nương theo khí xuân ấm áp. Đây cũng là dịp thuận tiện nhất để mọi thành viên gia đình từ khắp nơi cùng trở về sum họp bên nhau tại quê nhà. Nhiều ngày trước Tết, trong cái lạnh cắt da khắc nghiệt từ -20ºC đến -30ºC tới nỗi nước ở sông suối cũng đóng băng cứng, cánh phụ nữ bắt đầu tỉ mỉ may trang phục truyền thống cho dịp Tết. Deel là những bộ lễ phục gồm quần áo dài bằng lụa và da cừu, được trang trí nhiều họa tiết đi cùng với chiếc mũ nhọn.

phunu8-den-mong-co-an-tet-tsagaan-sar-hinh-anh 7

Thức ăn chính trong những ngày Tết ở đây gồm thịt cừu luộc hoặc nướng, bánh bao nhân thịt cừu, sữa ngựa ủ chua, tháp bánh quy giòn gồm nhiều lớp. Tuy nhiên, cũng có thể có thêm món cơm nấu sữa và nho khô, thịt ngựa xào, trà sữa hoặc rượu pha sữa. Riêng bánh bao được làm với số lượng nhiều, trữ đông rồi hấp ăn dần trong suốt dịp Tết.

Điểm nhấn kết hợp ẩm thực và văn hóa trong tết Tsagaan Sar của Mông Cổ chính là tháp bánh cầu bình yên, an khang, gồm nhiều chiếc bánh quy dày chiên giòn dựng lên thành các lớp theo số lẻ, đựng trên một chiếc đĩa thật lớn. Người Mông Cổ quan niệm số lẻ là niềm hạnh phúc còn đĩa lớn là ngọn núi trung tâm vũ trụ. Gia chủ càng lớn tuổi lớp bánh càng nhiều khiến tháp càng cao. Chung quanh các tầng bánh người ta trang trí kẹo viên, bánh ngọt, phô mát hoặc sữa đông. Người Mông Cổ xem sữa là thức uống chính, thông dụng hơn cả nước trắng và rượu. Thức uống phụ của họ cũng là sữa nhưng có pha thêm ít, nhiều trà.

phunu8-den-mong-co-an-tet-tsagaan-sar-hinh-anh 6

Thời điểm giao thừa gọi là Bituun, nghĩa là “tối đen”. Vào đêm không trăng này cả nhà sẽ cùng quét tuyết, dọn dẹp ngoài lều. Sau đó gia chủ đốt nến rồi đặt 3 cục nước đá ngay cửa ra vào với niềm tin chúng là để dành cho la của thần đem phước lộc đến lều uống. Khi nghi thức dùng sữa rửa sạch chén bát hoàn tất, cả gia đình cùng quây quần thưởng thức bánh bao và các món làm từ sữa. Ai cũng cố ăn thật no nhằm cầu cả năm no đủ. Để đón hên, đuổi xui, nhà nhà đều cố gắng giải quyết các khoản nợ năm cũ ngay trong đêm giao thừa, không để qua ngày hôm sau. Đúng thời khắc giao thừa là nghi thức người cao tuổi nhất vẩy trà tứ phương và chuyền chung trà cho từng thành viên cùng uống.

Sáng mùng một Tết ai nấy dậy sớm, diện trang phục cổ truyền Deel, vén rèm lều và nhóm lửa. Sau đó, tất cả mang thức ăn lên đỉnh đồi hay ngọn núi gần lều để cầu nguyện đón mặt trời lên, trước khi từng người chọn hướng tốt theo cung mạng tuổi của mình để xuất hành tượng trưng. Những ngày này, câu chúc Tết cửa miệng của người Mông Cổ đều mang ý nghĩa “Chúc cho đàn gia sức nhà bạn càng ngày càng to, khỏe”.

phunu8-den-mong-co-an-tet-tsagaan-sar-hinh-anh 5

Khi đi chúc Tết các bậc trưởng thượng, người ta thường cầm theo khăn lụa màu xanh dương biểu tượng của bầu trời từ bi. Nghi thức trẻ chúc già là cả hai ngồi đối diện, tay người trẻ đặt dưới tay người già rồi áp má vào nhau nói câu chào “Amar mend u?” (Ông, bà có khỏe, có thoải mái không?). Món lì xì tặng nhau thường là tiền, khăn lụa hay bát trà sữa.

Suốt các ngày Tết, người Mông Cổ thường xem và tham gia 3 môn thể thao cổ truyền là bắn cung, đua ngựa đường trường và đấu vật, trong đó hai môn đầu có cả phụ nữ thi đấu. Bên cạnh đó còn có những điệu múa dân gian như vũ điệu tsam, với nhạc cụ gọi là mã đầu cầm và kỹ năng hát trong cổ họng được vận dụng khi trình tấu.   

Khăn Choàng Xanh

(Tổng hợp)

Tin mới trong ngày