phunu8_news_0.png

You are here

19/06/2019 - 08:10

Trong thế giới mà lợi nhuận đã trở thành một trong các mục tiêu lớn, báo chí lá cải - cả in ấn lẫn trên mạng - nghiễm nhiên là thứ khó bị gạt ra rìa thị trường chữ nghĩa. Sống chung để tìm cách miễn nhiễm tối đa với hệ lụy do chúng gây ra có lẽ là lựa chọn tối ưu.

phunu8-virus-bao-la-cai-rat-can-vaccin-hinh-anh 4

Đã là độc giả, dù người trí thức hay bình dân, cũng có lúc lướt mắt lên các dòng chữ để tìm kiếm cái mới, điều hay, thứ chính xác về thông tin, và cũng không loại trừ, có khi gặm nhắm cả niềm vui, chất lạ, dù chưa chắc là thật trong từng mẩu chuyện. Họ hạnh phúc và sẽ nhớ lâu những gì được cho là bổ kiến thức, và tất nhiên cũng thỏa hiếu kỳ, xả được căng thẳng rồi cho quên mau những truyện “trời ơi đất hỡi”. Cứ thế mà báo chí truyền thống và lá cải sống chung. Tính tò mò lọt lòng gần như cùng lúc với mỗi con người. Nó thuẩn túy là cảm giác khao khát được biết, được sướng, vui, buồn với điều mình đắc thủ, nếu có yếu tố bất ngờ nữa lại càng tăng độ thỏa mãn nghe-đọc-nhìn.

Cũng bởi cái thiếu do tò mò tọc mạch lại chẳng bao giờ là đủ là dư, nên từ khi chưa có chữ in người ta đã biết đồn đại, tán hươu tán vượn để đẻ ra những truyền thuyết, dị truyện. Nhà Ai cập học Lisa Schwappach-Shirriff, tại Bảo tàng Ai Cập Rosicrucian ở California, Mỹ, nơi có bộ sưu tầm các cổ vật Ai Cập lớn nhất Bắc Mỹ, đã tìm được bằng chứng về những câu chuyện lá cải trong kho lưu trữ bảo tàng. Con cháu Pharaon xưa cũng từng "buôn chuyện" về nữ hoàng trọc đầu, ngoại tình hoàng tộc, đồng tính, những mưu đồ hậu cung…

Công chúng và tin lá cải cứ như truyện con gà -quả trứng luẩn quẩn “nuôi” nhau trong cả hệ lụy tiêu cực lẫn tích cực. 50 năm trước hay bây giờ, ngay ở Việt nam, liều lượng tin tức lá cải vẫn nguyên từng ấy mảng đề tài: tội ác rùng rợn, dâm ô kích dục, các thiệt hại về tài sản và nhân mạng ghê rợn do tai nạn, thiên tai hay sự bất hạnh của cá nhân, tập thể. Kiều nữ Kim Cương xưa đã có lần bị báo lá cải gán cho câu nói khá sốc “không ngủ được nếu không có đàn ông”, hay diễn viên Kiều Chinh bị ghép mặt vào hình nude.

phunu8-virus-bao-la-cai-rat-can-vaccin-hinh-anh 5

Sự khác biệt thế hệ hiện nay có chăng là điều kiện phát tán rộng của báo điện tử và có thêm các nhân vật giải trí đồng tình làm vật tế thần khiến kho tin phong phú đa dạng và chiều kích cũng “lá cải” hơn. Trong thế giới media, tin lá cải không cần để ý phát triển chiều sâu nữa mà tỏa ra theo diện rộng với sự tiếp tay đắc lực của đủ loại phương tiện truyền thông và tính dễ dãi của công chúng. Khi đã tạm no đủ, hết thèm cơm gạo, người ta bắt đầu thèm báo chí, thông tin. Những điểm sáng mỗi tin lá cải sở hữu như sự có thật của thời gian, biến cố, nhân vật của một sự kiện đã giữ được ánh mắt ban đầu của người đọc. Chúng dùng tiếp các chi tiết tưởng tượng thêm thắt, cường độ bình luận đẩy dần thành cao trào sốc để tạo thành chất nghiện từ từ cho đại đa số độc giả, kể cả bình dân lẫn lớp trí thức thích có những lúc yếu bóng vía.

Báo lá cải không là thuốc độc. Chúng chỉ tựa những món ăn chơi mà chất dinh dưỡng không nằm trong hệ thống bồi bổ cơ thể theo khoa học chính thống. Cứ gọi chúng là kem, hạt dưa, mứt, kẹo nhan nhản ngoài sạp hằng ngày. Tuy chúng không thay thế được cơm, thịt, cá là tin tức ở báo truyền thống nhưng chúng vẫn không thể biến mất trên thị trường lợi nhuận. Chỉ có điều người dùng quá nhiều thứ ăn chơi ấy sẽ lủng củng các hệ cơ thể. Đọc nghe nhiều thứ tin lá cải dễ sống xa thực tế, hạn chế phát triển óc suy đoán, làm tâm lý mãi ấu trĩ và có thể lâm vào một trong hai thái cực: quá mặc cảm tự ti hoặc quá nông nổi.

Chúng ta đã nhắc nhiều đến sự bành trướng của thông tin lá cải nhờ các phương tiện truyền thông đại chúng ngày càng vừa hiện đại vừa chừa lắm lỗ hổng. Người người cũng nghe nhiều về báo chí lá cải đang được vỗ béo do các kiểu tác nghiệp sống, diễn và viết quá thị trường của một số tên tuổi showbiz hay các tay bút mảng giải trí. Nhưng chân nhận điều báo lá cải đang sống chung với các báo truyền thống là chưa đủ. Phải nói rằng chúng đang lấn sân và càng lúc càng sẵn sàng thống trị. Ở Việt nam, trong từng tầng báo giấy, người ta vẫn còn có thể tách đủ các lớp lang: báo chí truyền thống, báo cổ súy phong trào, báo giải trí.

phunu8-virus-bao-la-cai-rat-can-vaccin-hinh-anh 6

Nếu gọi “lá cải” theo đúng báo tabloid thế giới thì chưa một tờ báo giấy nào ở nước ta tự nhận là báo lá cải, nghĩa là sẵn sàng chấp nhận phô công khai kiểu tương tự  “nền đỏ, nền đen” ở măng-xét. Tuy nhiên nó đã gần như có một sân chơi riêng là đế chế Internet. Nội dung các báo mạng có “xứng danh” lá cải hay không thì chúng ta không cần bàn thêm! Điều đáng nhận định là sau khi khuynh đảo cả một số báo mạng truyền thống, chúng lấn sang cả thế giới báo giấy, cho dù chưa tạo lập được riêng lãnh địa thuần lá cải. Những báo chí truyền thống tiếng tăm ở nước ta bấy lâu nay như TN, TT, LĐ, TP, SGGP…luôn tuân thủ năm tiêu chuẩn: chính xác, công bằng, giám sát công luận, tách rời việc đưa tin với bình luận và quảng cáo, giới hạn đối với nỗ lực tối đa hóa lợi nhuận. Tuy nhiên, trong nền kinh tế mở yêu cầu cao hạch toán lời lỗ, bỗng nhiên thỉnh thoảng một số tờ lại vô tình tạo khe hở cho báo chí lá cải len lén nhích vào.

Trên thế giới, các báo lá cải nhằm vào lợi nhuận tối đa nên hai chuẩn “tin tách ra bình luận, quảng cáo” và “giới hạn hóa lợi nhuận” là hai điểm dễ bị tấn công. Phóng viên, người viết non tay, non chí, bị du vào sóng marketing hay đưa bình luận tán rộng vào tin tức một nhân vật, một sự kiện là dính ngay lưới rập của báo lá cải. Còn các đầu báo cổ súy phong trào cho các mảng y tế, giáo dục, kinh tế hiện nay lại đang có khuynh hướng cố nhét vào hai ba trang “chuyện lạ đó đây” hay “thế giới người nổi tiếng”. Riêng thị trường báo giải trí lúc này thì khỏi nói! Chúng chính là sân chơi đã thực sự bị tin tức lá cải lũng đoạn, đến nỗi có thể nói một số đầu báo giải trí đang bị dán nhãn “Bùng nổ giải trí, teo tóp văn hóa”. Còn những cây bút của chúng được gán thêm một thuật ngữ tác nghiệp nghe hơi nhức tai, “hóng chuyện”.

Công chúng độc giả nay vẫn còn rất đông mẫu người sáng đọc báo truyền thống, chiều tối rảnh rỗi vào mạng nhâm nhi tin giật gân của các dòng chữ nghĩa lá cải. Họ biết đối chiếu giữa mạng ảo và chữ in để gạn lọc thông tin đúng, cần, thích hợp cho bộ nhớ để từ từ tràn ra thành hành vi lối sống. Song hành điều đó họ cũng xếp những tiểu tiết “râu ria, vui vui” ra một bên, để dành cho chuyện trà dư tửu hậu, bù khú, rồi sẽ quên thật nhanh. Sức miễn nhiễm với các tính cách tiêu cực từ tin tức lá cải sẽ có được từ cơ quan ngôn luận truyền thống là thế!

phunu8-virus-bao-la-cai-rat-can-vaccin-hinh-anh 7

Ở các nước phương Tây, nhiều nhà chuyên môn đánh giá tòa soạn báo chí truyền thống đang dần biến thành tòa soạn tin lá cải với tốc độ chóng mặt. Ở xứ ta, tình hình như đang trườn theo lối mòn đã thành đường ấy nhưng xem chừng chưa bi quan đến vậy, do sự cảnh giác của báo chí truyền thống vẫn còn ở mức cao. Nhưng sống chung với thứ virus “lá cải” vốn ít có sự kết hợp hài hòa công ích và lợi nhuận, lại có được lợi thế bao la của thế giới ảo, e rằng hệ miễn nhiễm ngôn luận cứ thỉnh thoảng phải chích đi chích lại mãi thứ vaccin phòng chống.

Theo TNTT & GT

Tin mới trong ngày