phunu8_news_0.png

You are here

15/02/2018 - 13:56

Bên cạnh đào mai, câu đối, tranh Tết, bánh chưng, mâm ngũ quả trên bàn thờ gia tiên cũng là thứ không thể thiếu của tết Việt. Tất cả hòa quyện với nhang trầm nghi ngút tạo nên khung cảnh ấm áp của mỗi gia đình khi xuân về.

Mùa xuân nhiệt đới là mua hoa quả nở rộ. Chúng là lộc của đất trời, của thiên nhiên và là của lễ thanh khiết nhất để dâng lên tiên tổ trong những thời khắc đầu tiên của một năm mới.

phunu8-dang-ngu-qua-dau-xuan-hinh-anh 4

Mâm ngũ quả, những ý nghĩa tiềm ẩn

Bắt đầu từ 28 tháng Chạp âm lịch, những chiếc mâm bồng bằng gỗ tiện, sơn son, có chân được từng gia đình lấy ra lau sạch để chuẩn bị bày thành mâm ngũ quả. Nhà nào không có mâm cũng phải sắm cho được một chiếc đĩa đại, thật to, đặt lên chồng bánh chưng cho cao để xếp những sản vật trái cây đặc trưng vùng miền dâng ông bà.  

Ngũ quả tất có 5 loại trái cây, nhưng tại sao lại là 5 chứ không là 6, 7 hay 8? Do xuất xứ từ đạo lý Khổng giáo phương Đông, con số 5 tượng trưng ngũ hành, những yếu tố căn bản cấu thành vũ trụ. Đó là Kim - Mộc – Thủy - Hỏa - Thổ (Sắt – Gỗ - Nước – Lửa và Đất). Còn theo quan niệm của dân gian, hình tượng cụ thể hơn nhiều.  “Quả”, tức trái cây, được xem như biểu tượng cho thành quả lao động suốt một năm. Chưng 5 loại trái cây lên bàn thờ cúng giao thừa ngụ ý rằng: Đây là những sản vật kết tinh từ công sức, mồ hôi, nước mắt của con người lao động, được dâng lên đất trời, thần thánh trong giờ phút linh thiêng của thời gian.

Do các vùng miền khắp đất nước ở thời điểm vào xuân có những loại hoa trái đến mùa thu hoạch khác nhau nên những thứ trên mâm ngũ qủa mỗi nơi không giống nhau hoàn toàn. Dù vậy ta có thể kể chung một danh sách các loại hoa quả đặc biệt của cả ba miền bao gồm chuối, bưởi, phật thủ, dưa hấu, cam, quýt, dừa, na, hồng xiêm, táo... Mỗi thứ trong chúng cũng mang một ý nghĩa. Chẳng hạn chuối hay phật thủ biểu thị cho bàn tay che chở. Bưởi và dưa hấu hình dáng căng tròn, mát lành, hứa hẹn năm mới đầy ngọt ngào, may mắn. Còn như hồng và quýt lại rực sắc màu mạnh mẽ, tượng trưng cho sự thành đạt.

phunu8-dang-ngu-qua-dau-xuan-hinh-anh 5

Ngũ quả, đặc trưng vùng miền

Trên mâm ngũ quả ở ngoài Bắc thường có bưởi, đào, quýt, chuối, hồng. Nếu không dùng bưởi, phật thủ hoặc lựu là hai loại thay thế. Còn mâm ngũ quả trong Nam thường vẫn cứ giữ nguyên truyền thống, bao gồm mãng cầu, sung, dừa xiêm, đu đủ, xoài theo quan niệm ngữ nghĩa bình dân khiêm tốn trong khấn vái khi đọc trại tên của chúng ra là "cầu - sung - vừa - đủ - xài".

Cách sắp xếp tùy thuộc hình dáng mỗi loại trái cây, nhưng xem ra vẫn là cách bày biện kiểu “đế to ngọn nhỏ” và có sự phối hợp màu sắc sặc sỡ. Một mâm ngũ quả được bày dưới cùng là một nải chuối đều to già còn xanh nâng đỡ các loại trái khác phái trên để tạo sự cân bằng cho mâm đầy.

Riêng ở vùng Thủ Dầu Một, thay thế ngũ quả thường là một mâm lễ hoa trái sắp xếp mang tính hình tượng theo tứ linh là Long - Lân - Quy - Phụng. Các mâm lễ thể hiện lòng thành của con cháu tưởng nhớ gia tiên, cảm tạ ơn trời, ơn đất dạng này thường được bày biện rất nghệ thuật.

phunu8-dang-ngu-qua-dau-xuan-hinh-anh 6

Ngũ quả thay đổi theo thời

Tuy nhiên, không phải vùng miền nào cũng trồng được phật thủ nên trên mâm ngũ quả ngày nay người ta thường thấy những trái bưởi tươi, to, chín vàng hiện diện thay thế. Gia chủ sẽ điền vào những chỗ trống giữa các quả bưởi bằng những loại trái nhỏ hơn như quýt vàng, táo xanh ngọc. Một số trái cây được giữ lại cả lá xanh ở cuống để mâm ngũ quả thêm đa dạng màu sắc và đậm chất thiên nhiên.

Trong thế giới phố thị hiện đại bây giờ, mâm ngũ quả cúng Tết đã có nhiều thay đổi. Có khi nó không còn là ngũ quả nữa mà đã trở thành "lục, thất, bát... quả", vì nhiều nhà còn chưng thêm cả những loại trái cây ngoại, cao cấp ở thị trường như nho, lê, táo... Họ chấp nhận tạm quên bớt ý nghĩa của các loại quả mà hài lòng với màu sắc trang trí và thực trạng “có của ăn của để” của nhà mình. Dù thay đổi hình thức nào đi nữa, cũng may là trải qua hàng trăm năm nay, mâm ngũ quả vẫn chưa biến mất. Có chúng, quang cảnh ngày Tết và không gian cúng kiếng thêm phần ấm áp, rực rỡ mà hài hoà giữa triết lý, tín ngưỡng và tính thẩm mỹ.

Khăn Choàng xanh

(Tổng hợp)

Tin mới trong ngày